วัดประตูป่าตั้งวัดเมื่อ พ.ศ. 2301 เป็นชุมชนชาวยองประตูป่าที่อพยพจากการที่พม่ายกทัพมาตีเมืองเหนือ นครหริภุญไชย เมื่อประมาณ พ.ศ.2300 โดยกลุ่มเจ้านายเมืองลำพูนที่อพยพหนีภัยสงครามไปหลบซ่อนตัวอยู่ที่บ้านประตูป่าต่อมาจึงมีการสร้างวัดและหอไตร
ชื่อของวัดตั้งตามที่หมู่บ้าน วัดได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมา เมื่อ พ.ศ. 2464 สมัยครูบาธรรมชัย เป็นเจ้าอาวาส
อาคารเสนาสนะที่สำคัญ คือ หอพระไตรปิฏกซึ่งกรมศิลปากรขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถาน เป็นอาคารไม้สักทั้งหลัง จำนวนเสาทั้งหมด 24 ต้น ยกพื้นเป็น 2 ชั้น ชั้นบนบริเวณที่เก็บ คัมภีร์ มีการยกขึ้นสูงอีกชั้น ด้านหน้าบันแกะสลักลวดลายดอกไม้ ฝังกระจกแก้วตะกั่ว อ่อนช้อยงดงาม ตามแบบฝีมือช่างชาวยอง ฝาผนังไม้ด้านใน และลูกฟักด้านนอกเขียนลายทองเป็นรูป นกยูง และเทวดา รอบทั้งหมด ด้านในห้องเก็บหีบธรรม มีหีบธรรม 9 หีบ
วิหารมีขนาดใหญ่ เป็นรูปทรงล้านนา หน้าบันแกะสลักไม้ปิดทองประดับกระจก เสาวิหารเป็นไม้ ลงลายรดน้ำปิดทอง มีจิตรกรรมฝาผนัง วิหารเดิมหลังเล็ก ไม่ทราบปีก่อสร้างแน่ชัด เคยบูรณะสมัยครูบาธรรมชัยเมื่อ พ.ศ. 2494 โดยก่อเสริมมุขด้านหน้าเพิ่มเติม บูรณะครั้งที่ 2 สมัยพระครูสถิตธรรมากร เมื่อ พ.ศ. 2537
เจดีย์เป็นศิลปะช่างชาวยอง ลักษณะคล้ายองค์พระธาตุหริภุญชัย มีฐานกว้าง 10 เมตร สูง 20 เมตร หุ้มทองจังโก๋ ภายในองค์เจดีย์บรรจุของมีค่า ยอดเจดีย์รูปหม้อคว่ำบรรจุพระตระกูลลำพูน ทั้ง 4 มุมมีเจดีย์เล็ก 4 องค์เสริมรับองค์เจดีย์ให้สูงเด่นเป็นสง่า ภายในรั้วมีกู่บรรจุอัฏฐิครูบาธรรมชัย และกู่พระครูสถิตธรรมากรปิดทองคำเปลว ไม่ทราบปีที่สร้างแน่ชัด บูรณะครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2437 สมัยครูบาอริยะ บูรณะครั้งที่ 2 เมื่อ พ.ศ. 2487 สมัยครูบาธรรมชัย ล่าสุดเมื่อ พ.ศ. 2542 สมัยพระครูสถิตธรรรมากรเป็นเจ้าอาวาส