สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɗɤjᴬ; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน ดี, ลาว ດີ (ดี), คำเมือง ᨯᩦ (ดี), ไทลื้อ ᦡᦲ (ดี), ไทดำ ꪒꪲ (ดิ), ไทใหญ่ လီ (ลี), อาหม 𑜓𑜣 (ดี), 𑜃𑜣 (นี) หรือ 𑜑𑜣 (หี), ปู้อี ndil, จ้วง ndei สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɓliːᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ບີ (บี), ไทใหญ่ လီ (ลี), อาหม 𑜓𑜣 (ดี) หรือ 𑜎𑜣 (ลี), จ้วง mbei，จ้วงแบบจั่วเจียง ndi ยืมมาจากอังกฤษ dee (ดี, “ชื่อเรียกอักษร D”)
คำเมือง · Northern: ดี ᨯᩦ — Extracted from the Wiktionary etymology line. probable · น่าจะใช่
The senses are ordered core-first as an argument about how the meaning moved, and every compound sits under the sense that motivates it.
Ordered core first, then what grew out of it. The order is an argument about how the meaning moved, not an alphabet.
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| ไยดี yai-di | พอใจ, ยินดี, เอื้อ, มักใช้ในความปฏิเสธ ไฉน + มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1: gloss similarity 0.10, next 0.00 probable · น่าจะใช่ |
| คนดี khon-di | brick คนที่มีคุณความดี, คนที่มีคุณธรรม lit. stir + good มนุษย์ คือสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมชนิด + มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น N+ADJalso filed under คน head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1: wiktionary lists it as an example of this sense qualityverified · ตรวจแล้ว |
| หวังดี wang-di | มีความปรารถนาที่ดี lit. hope + good คาดว่าจะได้ + มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น V+ADJhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1: gloss similarity 0.10, next 0.02 qualityprobable · น่าจะใช่ |
⚑ open question: Sense order is the RID's, not an argument about semantic development. Rank it, then set order_conf.
⚑ open question: Declared root: ดี 'good'.
⚑ open question: Declared root: ดี 'good'.
⚑ open question: Declared root: ดี 'good'.
⚑ open question: Declared root: ดี 'good'.
⚑ open question: Declared root: ดี 'good'.
⚑ open question: Declared root: ดี 'good'.
⚑ open question: Declared root: ดี 'good'.
⚑ open question: Declared root: ดี 'good'.
⚑ open question: Declared root: ดี 'good'.
⚑ open question: Declared root: ดี 'good'.
⚑ open question: Declared root: ดี 'good'.
⚑ open question: Declared root: ดี 'good'.
⚑ open question: Declared root: ดี 'good'.
⚑ open question: Declared root: ดี 'good'.
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| คืนดี khuen-di | โกรธกันแล้วกลับดีกัน lit. back + good ระยะเวลาตั้งแต่ย่ำค่ำถึงย่ำรุ่ง + อยู่ในสภาพปรกติ N+ADJhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 9: wiktionary lists it as an example of this sense qualityverified · ตรวจแล้ว |
⚑ open question: Declared root: ดี 'gallbladder, bile' — a separate word.
⚑ open question: Declared root: ดี 'gallbladder, bile' — a separate word.
⚑ open question: Declared root: ดี 'gallbladder, bile' — a separate word.
⚑ open question: Declared root: ดี 'gallbladder, bile' — a separate word.
⚑ open question: Declared root: ดี 'gallbladder, bile' — a separate word.
⚑ open question: Declared root: ดี 'gallbladder, bile' — a separate word.
⚑ open question: Declared root: ดี 'gallbladder, bile' — a separate word.
⚑ open question: Declared root: ดี 'gallbladder, bile' — a separate word.
⚑ open question: Declared root: ดี 'gallbladder, bile' — a separate word.
⚑ open question: Declared root: ดี 'gallbladder, bile' — a separate word.
⚑ open question: Declared root: ดี 'gallbladder, bile' — a separate word.
⚑ open question: Declared root: ดี 'gallbladder, bile' — a separate word.
⚑ open question: Declared root: ดี 'gallbladder, bile' — a separate word.
⚑ open question: Declared root: ดี 'gallbladder, bile' — a separate word.
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| น้ำดี nam-di | gall น้ำสะอาดที่ใช้ในการซักล้าง, น้ำอ่อน lit. water + good สารประกอบซึ่งมีองค์ประกอบเป็นธาตุไ + เรียกน้ำข้นสีเขียว มีรสขม ออกจากตั N+ADJalso filed under น้ำ head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 11: the sense gloss names this compound qualityverified · ตรวจแล้ว |
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| นาดี na-di | ชื่ออำเภอหนึ่งในจังหวัดปราจีนบุรี lit. farm + good พื้นที่ราบทำเป็นคันกั้นน้ำเป็นแปลง + ชื่อตัวอักษรในอักษรละติน D/d N+ADJalso filed under นา head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 12: definition form is a toponym; filed under the head's name-use sense qualityverified · ตรวจแล้ว |
⚑ open question: Declared root: the Latin letter D, filed here by the RID and not a sense of either.
⚑ open question: Declared root: the Latin letter D, filed here by the RID and not a sense of either.
⚑ open question: Declared root: the Latin letter D, filed here by the RID and not a sense of either.
⚑ open question: Declared root: the Latin letter D, filed here by the RID and not a sense of either.
⚑ open question: Declared root: the Latin letter D, filed here by the RID and not a sense of either.
⚑ open question: Declared root: the Latin letter D, filed here by the RID and not a sense of either.
⚑ open question: Declared root: the Latin letter D, filed here by the RID and not a sense of either.
⚑ open question: Declared root: the Latin letter D, filed here by the RID and not a sense of either.
⚑ open question: Declared root: the Latin letter D, filed here by the RID and not a sense of either.
⚑ open question: Declared root: the Latin letter D, filed here by the RID and not a sense of either.
⚑ open question: Declared root: the Latin letter D, filed here by the RID and not a sense of either.
⚑ open question: Declared root: the Latin letter D, filed here by the RID and not a sense of either.
⚑ open question: Declared root: the Latin letter D, filed here by the RID and not a sense of either.
⚑ open question: Declared root: the Latin letter D, filed here by the RID and not a sense of either.
Every one is dictionary-attested: the word exists, and both of its parts are headwords. What has not been decided is which sense above each belongs to.
| คำ · word | meaning |
|---|---|
| ความดี khwam-di | คำอาการนามของ ดี -ness + good เรื่อง + มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น qualityN+ADJ |
| ซีดี si-di | สื่อบันทึกข้อมูลชนิดหนึ่ง ลักษณะเป็นแผ่นพลาสติกกลม ด้านหนึ่งทึบด้านหนึ่งใส คำประกอบท้ายคำอื่นเพื่อเสริมข้อควา + มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น |
| ผู้ดี phu-di | คนที่เกิดในตระกูลดี คำใช้แทนคำว่า คนหรือสิ่งที่ถือเสมื + มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น qualityN+ADJ |
| ความหวังดี khwam-wang-di | คำอาการนามของ หวังดี hope + good คำอาการนามของ หวัง + มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น qualityN+ADJ |
| หัวดี hua-di | เฉลียวฉลาดรอบคอบ head + good ส่วนบนสุดของร่างกายของคนหรือสัตว์ + มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น qualityN+ADJ |
| พอดี pho-di | just; fit กำลังดี, พอเหมาะพอเจาะ, พอดิบพอดี ก็ว่า enough + good เท่าที่ต้องการ + มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น |
| ฤๅดี rue-di | ความยินดี รูปสระในภาษาสันสกฤต ซึ่งเป็นเสียงย + มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น |
| ดีใจ di-chai | ยินดี, ชอบใจ, พอใจ good + heart มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น + สิ่งที่ทำหน้าที่รู้ รู้สึก นึก และ qualityADJ+Nflips with ใจดี — the same two morphemes the other way round, and a different kind of thing |
| ภักดี phak-di | ความจงรัก, ความเลื่อมใสยิ่ง รูปเลิกใช้ของ พัก + มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น qualityV+ADJ |
| ได้ดี dai-di | เจริญก้าวหน้า (ใช้แก่บุคคล), ประสบความสำเร็จ have + good รับมาหรือตกมาเป็นของตัว + มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น qualityV+ADJ |
| ยินดี yin-di | ชอบใจ, ดีใจ รู้เสียงด้วยหู + มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น qualityV+ADJ |
| การรู้ดี kan-ru-di | คำอาการนามของ รู้ดี คำอาการนามของ รู้ + มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น qualityN+ADJ |
| การหวังดี kan-wang-di | คำอาการนามของ หวังดี คำอาการนามของ หวัง + มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น qualityN+ADJ |
| อินดี in-di | เป็นอิสระ, มีความเป็นตัวของตัวเอง, มีลักษณะเฉพาะ ชื่อลูกจันชนิดหนึ่ง ลูกกลมแป้นกลาง + มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น qualityN+ADJ |
| ความรู้ดี khwam-ru-di | คำอาการนามของ รู้ดี knowledge + good สิ่งที่สั่งสมมาจากการศึกษาเล่าเรีย + มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น qualityN+ADJ |
| ไอดี ai-di | ชื่อที่ตั้งขึ้นเพื่อระบุตัวตนของผู้ใช้ระบบคอมพิวเตอร์ ซึ่งของแต่ละคนจะไม่ซ้ำกัน cough + good สิ่งที่มีลักษณะอย่างควัน ลอยออกมาจ + มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น qualityN+ADJ |
| การคืนดี kan-khuen-di | คำอาการนามของ คืนดี คำอาการนามของ คืน + มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น qualityN+ADJ |
| ดีเด่น di-den | ดีมาก, ยอดเยี่ยม good + visible มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น + ที่ปรากฏเห็นได้ชัดจะแจ้งเพราะนูนขึ qualityADJ+ADJ |
| ดีเดือด di-dueat | มีอาการคลุ้มคลั่งมุทะลุดุดันเป็นคราว ๆ good + angry มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น + อาการที่ของเหลวพลุ่งขึ้นเพราะความร qualityADJ+V |
| ดีไซน์ di-sai | การออกแบบ, รูปลักษณะ มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น + ไซน์ของมุมใดคืออัตราส่วน ความยาวขอ qualityADJ+N |
| ความพอดี khwam-pho-di | fit คำอาการนามของ พอดี คำอาการนามของ พอ + มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น qualityN+ADJ |
| ดีกรี di-kri | วุฒิการศึกษาระดับอุดมศึกษา มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น + ช้าง qualityADJ+N |
| อวดดี uat-di | ทะนงใจว่าตนดี, ถือดี สำแดงให้รู้เห็น + มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น qualityV+ADJ |
| ดีซ่าน di-san | ชื่อโรคซึ่งเกิดกับผู้ป่วยที่มีสารสีชนิดหนึ่งในน้ำดี ซึ่งเรียกว่า บิลิรูบิน ปรากฏในเลือดสูงกว่าระดับปรกติในคนธรรมดา ทำให้ผู้ป่วยมีอาการตัวเหลือง มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น + แล่นกระจายไปทั่วตัว qualityADJ+V |
| ญาติดี yat-di | ดีกัน, ร่วมกัน, เป็นพวกเดียวกัน family + good คนในวงศ์วานที่ยังนับรู้กันได้ทางเช + มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น qualityN+ADJ |
| เกินดี koen-di | เลยไปจนหมดดี to exceed + good พ้น + มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น qualityADJ+ADJ |
| มันดี man-di | ที่อาบน้ำ it + good ชื่อเรียกไม้เถาหรือไม้ต้นหลายชนิดห + มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น qualityN+ADJ |
| ดีฉัน di-chan | คำใช้แทนตัวผู้พูด เพศหญิง, เป็นสรรพนามบุรุษที่ 1 good + I มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น + สรรพนามบุรุษที่ 1 ใช้แทนตัวผู้พูด qualityADJ+PRON |
| การอวดดี kan-uat-di | คำอาการนามของ อวดดี คำอาการนามของ อวด + มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น qualityN+ADJ |
| ดีเจ di-che | ผู้มีอาชีพเลือกเพลงและเปิดเพลงให้ผู้อื่นฟัง มักทำงานในสถานบันเทิงหรือสถานีวิทยุเป็นต้น มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น + อาหารที่ไม่ปรุงด้วยเนื้อสัตว์ และผ qualityADJ+N |
| ลองดี long-di | หาทางพิสูจน์ว่าจะดีจริงหรือไม่ (โดยมากเป็นไปในเชิงดูหมิ่นหรือท้าทาย) ของที่ทำรองรับไว้ชั้นใน + มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น qualityN+ADJ |
| ใจดี chai-di | kind; nice; gentle มีใจเมตตากรุณา, ไม่โกรธง่าย heart + good สิ่งที่ทำหน้าที่รู้ รู้สึก นึก และ + มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น qualityN+ADJflips with ดีใจ — the same two morphemes the other way round, and a different kind of thing |
| รู้ดี ru-di | รู้เป็นอย่างดี know + good แจ้ง + มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น qualityV+ADJ |
| เม็ดดี meddi | เล่ห์เหลี่ยมดี seed + good ส่วนภายในของผลไม้ที่เพาะเป็นต้นขึ้ + มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น qualityN+ADJ |
| ความอินดี khwam-in-di | คำอาการนามของ อินดี คำอาการนามของ อิน + มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น qualityN+ADJ |
| ดีบุก di-buk | tin ธาตุลำดับที่ 50 สัญลักษณ์ Sn เป็นโลหะ ลักษณะเป็นของแข็งสีขาวคล้ายโลหะเงิน เนื้ออ่อน หลอมละลายที่ 231.9 °ซ. มี 3 อัญรูป คือ ดีบุกสีเทา ดีบุกสีขาว และดี มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น + ชื่อไม้ล้มลุกหลายชนิดในสกุล Amorph qualityADJ+N |
| ขวัญดี khwan–di | กำลังใจดี khwan + good ผมหรือขนที่ขึ้นเวียนเป็นก้นหอย + มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น qualityN+ADJ |
| ถือดี thue-di | ทะนงตัว, อวดดี, สำคัญว่ามีดีในตน hold + good เอาไว้ในมือ + มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น qualityV+ADJ |
| ของดี khong-di | ของขลัง by + good สิ่งต่าง ๆ + มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น qualityN+ADJ |
| ดีแตก di-taek | เคยดีมาแล้วแต่กลับเสียในภายหลัง good + fracture มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น + แยกออกจากส่วนรวม qualityADJ+V |
| ดีกว่า di-kwa | best; better; paragon (หน่วยข้อมูลนี้เป็นศูนย์กลางของคำแปล) มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น + เกิน qualityADJ+ADJ |
| ดีปลี di-pli | ชื่อไม้เถาในสกุล Piper วงศ์ Piperaceae คือ ชนิด P. retrofractum Vahl มีรากตามข้อของลำต้นเพื่อยึดเกาะ ผลอัดแน่นเป็นช่อ ทุกส่วนมีกลิ่น โดยเฉพาะผลกลิ่นหอ ชื่อตัวอักษรในอักษรละติน D/d + ช่อดอกของกล้วยที่ยังมีกาบหุ้มอยู่ qualityADJ+N |
The same two morphemes reversed, and a different kind of thing — a property of a person against something that befalls them.
Compounds built on the same other half. This grouping is in no dictionary; it falls out of the parts.