{"manuscript": {"id": 6863, "key": "EFEO Lanna Manuscripts::030_001", "title": "Tamnan Chang Saen", "titleThai": "ตำนานช้างแส่น", "titleTranslit": "taṃnān jāṅ2 sèn1", "source": "EFEO Lanna Manuscripts", "sourceIdentifier": "030_001", "genre": "tamnan_chronicle", "genreLabel": "Chronicle (Tamnan) · ตำนาน", "genreRaw": "Tamnan", "priority": 0, "script": "tham_lanna", "scriptLabel": "Tham Lanna · อักษรธรรมล้านนา", "scriptFamily": "Tham (Dhamma)", "language": "Pali-Northern Thai", "languages": ["Pali", "Lan Na"], "subgenre": "Tamnan", "material": "palm_leaf", "materialLabel": "Palm-leaf · ใบลาน", "materialFamily": "Palm-leaf", "province": "Phayao", "provenance": "Phayao", "geoLevel": "province", "temple": "Wat Mae Suk", "date": "1323", "era": "Other", "century": "20th", "extentPages": 1, "imageCount": 0, "pageCount": 0, "subjects": [], "dateCe": 1961, "sourceUrl": "https://lanna-manuscripts.efeo.fr/node/343", "iiifManifestUrl": "", "firstSeen": "2026-07-08T19:14:41.461992+00:00", "lastSeen": "2026-07-08T19:14:41.461992+00:00", "rawMetadata": {"Inv No": "030_001", "Bundles": "5", "Category": "Tamnan", "Original titles (Thai script)": "ตำนานช้างแส่น, ธรรมตำนานช้างแส่น [3, 4, 5]", "Uniform Thai title": "ตำนานช้างแส่น", "Uniform title (transliterration)": "taṃnān jāṅ2 sèn1", "Uniform title (transcription)": "Tamnan Chang Saen", "Scribe Thai script": "Phuk 1: หนานมูลคำอ้าย; phuk 3: ตอนจบเรื่องระบุว่า หนานอ้าย  ใบลานหน้ารับระบุชื่อว่า ตัป อินต๊ะล้า เป็นผู้เขียน; phuk 5: ลุงหนานอ้าย.", "Donator / sponsor (Thai script)": "Phuk 1: มูลศรัทธา นายแก้ว นางแสง; phuk 3: มูลศรัทธาพ่อกำนันแปง นางจันทร์ สุคันโธ; phuk 4: มูลศรัทธาพ่อมี แม่อ่อนแก้ว; phuk 5: มูลศรัทธานายจำปี นางจันทร์.", "Era (text)": "?", "Date (manuscript)": "1323", "Era (manuscript)": "CS", "Date (AD)": "1961", "Calendar Thai script": "Phuk 1: จุลศักราช 1323 ตัว [พ.ศ. 2504] ปีร้วงเป้า เดือน 11 แรม 8 ค่ำ วันอาทิตย์. Phuk 2: จุลศักราช 1323 ตัว [พ.ศ. 2504] ปีร้วงเป้า. Phuk 3: วันที่ 3 พฤศจิกายน พ.ศ. 2504 เดือนเกียง แรม 10 ค่ำ วัน 6 [ศุกร์]. Phuk 4: no date. Phuk 5; พ.ศ. 2504 ปีก่าเป้า เดือนเกียง ขึ้น 7 ค่ำ วัน 2 [จันทร์] ยามเที่ยง.", "Original repository (Thai script) / scribe place": "วัดแม่สุก", "Beginning and end": "Phuk 1: a. นกนครราชธานีชัยบุรีศรีช้างแส่นที่นี้ปรากฏเป็นราชธานีอันใหญ่แล  ที่นี้จักจาถึงพระมหากัสสปเถระเจ้าเล่าแล  ท่าน \r\nโทณพราหมณ์แจกมหาธาตุเจ้าหื้อแก่ท้าวพระยาทั้งหลายเอาไปรักษาไว้เมืองไผเมืองมันแล้วดั่งอั้น  ยังมีในวัน 1 เจ้าก็มา \r\nคิดถึงคำแห่งตนสุภัทรรัสสภิกขุอันม้างยังสิกขาบทแห่งพระพุทธเจ้านั้น ก็พาเอาภิกขุสังฆะทั้งหลายขึ้นไปเมืองราชคฤห์ \r\nแล้วก็เข้าวัสสาอยู่ที่นั้นแล้ว ก็ไปเมตตาแก่พระยาอชาตสัตถุ… \r\nz. …เหตุนั้นท่าอันนางนาคทั้ง 3 ไปย้างอยู่นั้นจึงได้ชื่อว่าท่านาคว่าอั้นแต่นั้นมาแล  เขาก็มาถึงท่าเวียงสุวรรณโคมคำแล้ว \r\nนางทั้ง 3 ก็ไปถามกับด้วยพระยาว่า มหาราชเจ้าขานว่าควรย่อมหื้อเมืองแก่ตูข้านั้นจักว่าฤๅชา  เมื่อนั้นพระยาขอมดำตน \r\nนั้นก็กล่าวว่า เราบ่หื้อเมืองแก่สูนางแล  ยามเมื่อสูบ่เข้ามาเมืองเรานี้  แต่ก่อนมาแก้วเราก็บ่หายสักเทื่อด่าย  บัดนี้สูเข้ามา \r\nสู่บ้านเมืองเรานี้  แก้วค่าพันเมืองกูก็หายไปก็มีวันนั้นแล… \r\nPhuk 2: a. ตั้งอยู่ปลายดอย ตั้งอยู่ 4 ทิศนั้นแล  เมื่อนั้นพระพุทธเจ้าก็เทศนาว่า ภิกฺขเว ดูกราภิกขุทั้งหลาย ถ้ำคูหาที่นี้จักเป็นที่ \r\nปัจจยุฉันข้าวพระพุทธเจ้าทั้งหลายมีพระตถาคตเป็นต้นแล  พระพุทธเจ้าทั้ง 4 พระองค์ อันเล็งพระตถาคตไปภายหน้านี้ชุ \r\nพระองค์ชะแล  ครั้นว่าพระตถาคตนิพพานไปแล้วดั่งอั้น  ยังมีพระยานาครา(ช)ตัว 1 มีบริวารได้ 5 โกฏิอยู่ในหนองแสหลวง \r\nในเมืองมิถิลานั้น ก็จักขวักร่องมารอดหนองสระหลวงลูกนี้แล้ว… \r\nz. ...ก็มาพร้อมกันปกยังเสาค้างโคมคำขึ้นอยังอยายไว้ตามริมทางแม่น้ำขรนทีหน้าบ้านแห่งตนแล้ว ก็เจาะตามน้ำมันสีสาย \r\nประทีษโคมไฟแล้ว  ก็ถวายบุปผาลาชาดวงดอกข้าวตอกดอกไม้หวัน ไหว้บูชายังพระติไตรรัตนะแก้วเจ้าทั้ง 3 ประการ มี \r\nสัพพัญญูพระพุทธเจ้าเป็นเค้าเป็นประธานแล้ว ก็ตั้งคำปรารถนาตั้งสัจจะอธิษฐานว่า ด้วยเดชอันผู้ข้าทั้งหลายได้สักการ- \r\nบูชายังพระไตรรัตนะแก้วเจ้าทั้ง 3 ประการ มีพระศรีสัพพัญญูพระพุทธเจ้า… \r\nPhuk 3: a. ว่าสมณะโคตรตนนั้นมีริทธีปัญญามากนักว่าอั้น จักเป็นดั่งฤๅแท้ชา  กูก็ใคร่หื้อมานี้แท้  กูก็ใคร่หันดูคำนึ่งแท้แล  มัน \r\nคะนึงในใจฉันนี้หั้นแล  ยามนั้น พระพุทธเจ้าก็ส่องหันด้วยมรรคญาณแห่งตน  พระพุทธเจ้าก็รู้ใจแห่งอาฬวกยักษ์ตัวนั้น \r\nแล้ว  ยามนั้นพระพุทธเจ้าก็พาเอาเจ้าภิกขุสังฆะทั้งหลายฝูงอันถึงอรหันตาก็มีบ่ถึงอรหันตาเทื่อก็มี ก็ยนสยองไปจากปลาย \r\nดอยที่นั้นด้วยริทธีญาณแห่งพระองค์ตน ประมาณลัดมือเดียวยังไปรอดปราสาทแห่งอาฬวกยักษ์ที่นั้นยามเย็นหั้นแล… \r\nz. …ด้วยเตชะนางได้ครบยำยังภรณีเจ้าตนพ่อแลแม่กวางนั้น  นางก็สมริทธีชุอันแล  ส่วนว่าอชุตราชมหากษัตริย์เจ้านั้นก็ \r\nอยู่ด้วยชอบทศราชธรรมแห่งตนท่าน แลบ่ละประเพณีธรรมแห่งท่านก็ซะลาบปราบไปหนอุตระก้ำเหนือมีทางหนองแสเป็น \r\nแดน  หนทักษิณหนใต้มีเขตลวรัฐ คือว่า สบน้ำแม่ระมิงค์เป็นแดนแล  หนปุพพะสบน้ำแม่มวกแดนเมืองจุรณีเป็นเขตแดน \r\nแลปัจฉิมก้ำวันตกมีดอยเขารูปช้างหัวน้ำย้อยมาตกแม่คงเป็นแดน ก็เป็นอาณารัฐแห่งท่านเสี้ยงแล… \r\nPhuk 4: a. แห่งเราก็เสียไปด่าย  บัดนี้ซ้ำจักหื้อเสียเมืองแถม  เราบ่หื้อแล้ว  เราจักยอมเสียเงินค่าครัวเรียนแห่งสูเท่านั้นแล ว่าอั้น \r\nแล้ว  มันก็บังคับเสนาอำมาตย์แห่งมันหื้อนับเอากึ่งโกฏิ 1 แล้วเอาไปอ้ับหื้อแก่นางทั้ง 3 แล้วก็หนีเสียหั้นแล  เมี่ยนั้น นาง \r\nทั้ง 3 ก็กล่าวซึ่งมาณวะชายผู้เป็นเจ้าแห่งเขานั้นว่า เจ้ากูจงเมียอยู่ที่เก่าแห่งตนพู้นเทอะ  หันจักเป็นสุขภ่องแล  เจ้ากูอย่า \r\nว่าจักได้อยู่เมืองอันนี้เทอะ  เหตุว่า พระยาตนนี้พาลาใจบาปหาสัจจะศีลธรรมบ่ได้สักอันแล… \r\nz. …ก็บังเกิดไหม้ยังสรีระพระองค์บอรมวนแล้ว  ยังเหลียแต่พระธาตุเจ้าติดกันเป็นแท่งเดียว  มีวรรณะอันเรียเรียงงามลง \r\nมาตั้งอยู่เหนียแผ่นดินแล้ว  ท้าวพระยาแลคนทั้งหลาย เทวบุตร เทวดา อินทาพรหมทั้งหลายก็พร้อมกันบูชายังพระธาตุเจ้า \r\nแล้วก็นิมนต์เอาเข้าไปรักษาไว้ในเวียงที่นั้นแล้ว  เมี่ยนั้นอรหันตาเจ้าทั้งหลายก็พากันนำเอาพระธาตุไปบรรจุก่อเป็นเจดีย์ \r\nคำไว้หั้นเหนือเวียงราชคฤห์นครในที่ใกล้ป่าอันธวันที่นั้น ก็มีวันนั้นแล… \r\nPhuk 5: a. นโม ตสฺสตฺถุ นโม พุทฺธาย นมามิ ชตนยํ สพฺพํ โทสํ ขมามิหํ  อหํ อันว่าข้า นมา(มิ)ก็ไหว้แล้ว รตนตฺตยํ ยังพระไตร \r\nรัตนะเจ้าทั้ง 3 แล้ว สพฺพทุกฺขา โรคา ภยา วินาสนฺตุ ขอหื้อพ้นจากทุกข์โทษอันตรายทั้งมวลแด่เทอะ  ทีนี้จักกล่าวตำนาน \r\nตั้งแต่โพธิสัตว์เจ้าแห่งเราได้เป็นมหากษัตริย์เจ้า มีชื่อว่ามหาสมันตราชปฐม เสวยเมืองพาราณสีเป็นเค้ากว่ามหานครรัฐ \r\nทั้งหลาย  ตั้งแต่มหาสมันตราชสืบลำดับมารอดพระยาโอกากังราชแล… \r\nz. …ไกลประมาณคราววัน 1 คนปกติ 1 ก็ไปถึงหัวดอยน้อยที่ 1 มีปลายดอยอันราบเพียงงามนัก  พระพุทธเจ้้าก็เสด็จขึ้น \r\nสู่จอมดอยที่นั้นแล้วก็สถิตนอนอยู่ที่นั้นแลยามนั้นแล  ยามนั้น ยังมีมหายักษ์ตัว 1 อยู่ปัจจันตประเทศที่ 1 มีทิศหนอุตตระ \r\nพู้น มีชื่อว่าอาฬวกยักษ์แล  ส่วนว่ายักษ์ตัวนั้นมีใจหยาบช้ากล้าแข็งมันรู้ข่าวว่าพระพุทธเจ้าเสด็จมาถึงพันธุสิงหนตินครที่ \r\nนี้ว่าอั้น  ยามนั้น มันก็รำพึงในใจมันว่าคนแลเทวดาทั้งหลายมาลือชาก็มีวันนั้นแล…", "Foliation / pagination": "Phuk 1: 1B-15B (Northern Thai figures) 1-15, 1B-15B (Central Thai figures) ๑-๑๕,1B-15B (Arabic figures) 1-15. Phuk 2: 1B-15B (Northern Thai figures) 1-15, 1B-14B (Central Thai figures) 1B ๑, 3B ๓, 4B-14B ๔-๑๔, 1B-14B (Arabic figures) 1B 1, 3B 3, 4B-14B 4-14. Phuk 3: 1B-12B (Northern Thai figures) 1-12. Phuk 4: 1A-7B (Northern Thai figures) 1A–7A 1-7, 7B 7. Phuk 5: 1B-12B (Northern Thai figures) 1-12.", "Country": "Thailand", "Province": "Phayao", "District": "Mae Chai", "Repository": "Wat Mae Suk", "Material": "Palm-leaf", "Language(s)": "Pali-Northern Thai", "Script": "Tham Lanna", "Description": "54x548 mm., 5 bundles, 2 holes,  pit thong long chat . Phuk 1: 16 folios, 2-5 lines; phuk 2: 15 folios, 5 lines; phuk 3: 12 folios, 3-5 lines; phuk 4: 8 folios, 2-5 lines; phuk 5: 12 folios, 2-5 lines.", "Reference of the digital pictures": "Phuk 1: IMG_9911-IMG_9999, IMG_0001-IMG_0040; phuk 2: IMG_0042-IMG_0090; phuk 3: IMG_0094-IMG_0132; phuk 4: IMG_0133-IMG_0159; phuk 5: IMG_0160-IMG_0198.", "Bibliography": "• Phra Dhammavimalamoli 2551 [2008]  \r\n• Sa-nguan Chotisukharat 2515 [1972]  \r\n• Sarasawadee Ongsakul 2001  \r\n• Sarassawadee Ongsakul 2546 [2003]"}, "images": [], "iiifThumb": "", "pages": [], "diagramPages": 0, "related": [{"facet": "temple", "value": "Wat Mae Suk", "label": "Wat Mae Suk", "items": [{"id": 6864, "title": "Tamnan Chiang Saen"}]}, {"facet": "genre", "value": "tamnan_chronicle", "label": "Chronicle (Tamnan) · ตำนาน", "items": [{"id": 4833, "title": "Anakata putthawong"}, {"id": 3410, "title": "Anakataputthawongsa"}, {"id": 133, "title": "Anakatawang pha cao sip su"}, {"id": 3452, "title": "Anakatawong"}, {"id": 3335, "title": "Anakhatawong"}, {"id": 6667, "title": "Anakhotwong"}]}, {"facet": "province", "value": "Phayao", "label": "Phayao", "items": [{"id": 5503, "title": "Eso, Tatsanye, Athakho, Sopatama, Lop pha mala lae uen uen"}, {"id": 6011, "title": "Hiak khwan"}, {"id": 5714, "title": "Kam okat khao puca"}, {"id": 6192, "title": "Kam wai pha cao"}, {"id": 5502, "title": "Khuen khan luang, Phom kin phi"}, {"id": 5774, "title": "Lokapawini lae puttha pawini"}]}], "hasReader": false}, "annotation": {"notes": "", "tags": []}}